Sztuka noweli egzystencjalnej — wolność, wybór i granica ostateczna

Tom opowiadań Mur (Le Mur, 1939) w tłumaczeniu Jacka Trznadla stanowi dopełnienie refleksji nad ludzką kondycją zawartej w Mdłościach. Zbiór zawiera pięć wybitnych utworów: tytułowy Mur, Pokój, Herostrates, Intymność oraz Dzieciństwo wodza.

W ujęciu Jacka Trznadla nowele Sartre'a to dramatyczne studia granicy: momentu, w którym człowiek postawiony w sytuacji skrajnej zmuszony jest do dokonania autentycznego wyboru lub ucieka w fałszywą świadomość.

O noweli „Mur”

Akcja tytułowej noweli rozgrywa się w czasie hiszpańskiej wojny domowej. Trzej więźniowie skazani na śmierć przez faszystów — Pablo Ibbieta, Tom Steinbock i młody Juan Mirbal — spędzają ostatnią noc w chłodnej piwnicy, oczekując na poranny pluton egzekucyjny.

W przekładzie Jacka Trznadla napięcie psychologiczne i somatyczne skazańców osiąga niezwykłą intensywność. Ciało, które poci się mimo chłodu, bezsilność wobec upływającego czasu i nagła obcość własnego życia — wszystko to prowadzi do ironicznego, tragicznego finału: Pablo postanawia zakpić ze swoich oprawców i podaje fałszywe, jak sądzi, miejsce ukrycia przywódcy partyzantów Ramona Grisa (cmentarz). Okazuje się jednak, że Gris rzeczywiście przeniósł się na cmentarz — żart więźnia staje się prawdą, ocalając jego życie, a posyłając na śmierć przyjaciela.

„W tym stanie rzeczy nic już nie miało znaczenia. Śmierć była tak blisko, że odebrała powagę wszystkiemu, co do tej pory uważałem za święte. Nawet moja miłość do Conchy, nawet moja nienawiść do faszystów. Wszystko było równe zeru. I nagle wydało mi się to potwornie śmieszne.”

— Pablo Ibbieta w noweli Mur (przekł. Jacek Trznadel)

Tom Mur w przekładzie Jacka Trznadla jest uznawany za szczytowe osiągnięcie francuskiej prozy psychologicznej i politycznej lat trzydziestych XX wieku w języku polskim.